Η τέχνη του διδάσκειν

 "Η αποτελεσματική διδασκαλία μπορεί να είναι η πιο δύσκολη δουλειά που υπάρχει", είπε κάποτε ο William Glasser και με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη. Προσωπικά μάλιστα δεν θεωρώ πως ως εκπαιδευτικοί επιτελούμε ένα απλό έργο ή αντιλαμβανόμαστε την εκπαίδευση ως λειτούργημα. Τουλάχιστον δεν κάνουμε μόνο αυτό. Θεωρώ ότι δημιουργούμε τέχνη. Τέχνη γιατί σε έναν λευκό καμβά καλούμαστε να συνδυάσουμε αρμονικά τα πιο απαιτητικά χρώματα. Τέχνη γιατί σε ένα λευκό χαρτί καλούμαστε να αποτυπώσουμε την ουσία. Τέχνη γιατί σε μια κενή παρτιτούρα καλούμαστε να τοποθετήσουμε τις νότες συνδυαστικά για να παράγουμε αρμονία. Τέτοια αρμόζει να είναι η αντίληψή μας όταν πλάθουμε όχι επιστήμονες, αλλά ανθρώπους. Ότι δημιουργούμε τέχνη. 

Πώς όμως μπορούμε να το κάνουμε αυτό; Ας δούμε αναλυτικά τους τρόπους. 

1. Θετικός Λόγος. Έχω πολλές φορές μιλήσει για την αξία αυτού του είδους λόγου και σε προηγούμενα άρθρα μου. Όμως ας εστιάσουμε αυτή τη φορά στο πώς θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε τον θετικό λόγο ως εκπαιδευτικοί. Πριν απο αυτό βέβαια θα ήθελα να εξηγήσω τί είναι όχι ο Θετικός αλλά ο Αρνητικός λόγος, καθώς μέσα απο την τοποθέτηση αυτή ο κάθε ένας μπορεί να τον "ορίσει" ουσιαστικότερα. «Αρνητικός» λόγος είναι ο λόγος ο οποίος χρησιμοποιείται απο το 89% του παγκόσμιου πληθυσμού και περιλαμβάνει αρνήσεις, απορρίψεις, αισχρολογίες, αντιρρήσεις, επιτακτικό μονόλογο, κατάρριψη προτάσεων και υβριστικό λεξιλόγιο. Ασφαλώς ως εκπαιδευτικοί δεν μετερχόμαστε τέτοιων ακραίων επιλογών, ωστόσο πόσες φορές έχουμε πει "Μα δεν καταλαβαίνεις;", "Είσαι αδιάβαστος", "Τί βαθμός είναι αυτός", "Θα ενημερώσω τους γονείς σου" και άλλα τέτοια συναφή. Φαινομενικά δεν υπάρχει ολίσθημα, καθώς λέμε αντικειμενικά αυτό που πρέπει να πούμε στον μαθητή. Κυριολεκτικά όμως, καταρρακώνουμε τη ψυχολογία του. Τί θα μπορούσαμε να πούμε; Σε αντιστοιχία με τα παραδείγματα Αρνητικού Λόγου, οι θετικότερες διατυπώσεις θα είχαν ως εξής: "Μήπως θα ήθελες να το εξηγήσουμε ακόμα μια φορά;", "Θα ήθελα να κάνεις λίγο πιο συστηματικό διάβασμα σε παρακαλώ", "Ο βαθμός σου το ξέρεις πως δεν ανταποκρίνεται στις δυνατότητές σου έτσι; Μήπως να προσπαθήσουμε να τον βελτιώσουμε λίγο;", "Κάνεις μια αρκετά καλή προσπάθεια, συνέχισε, ωστόσο θα προτρέψω και τους γονείς σου να συνδράμουν λίγο σε αυτή".
2. Ομαδικό πνεύμα "σε παρακαλώ". Όπως μόλις διαβάσατε πουθενά δε χρησιμοποίησα στα παραπάνω παραδείγματα Θετικού Λόγου δεύτερο ενικό πρόσωπο και προστακτική. Αντιθέτως κάνω κατάχρηση του πρώτου πληθυντικού και της προτρεπτικής υποτακτικής. Γιατί μόνο έτσι κερδίζω την προσοχή του μαθητή και δημιουργώ τις προϋποθέσεις τα όσα προτείνω να γίνουν πράξη. Δε θα πρέπει να στρέψουμε το δάχτυλο προς τα παιδιά και να επιβάλλουμε τα όσα θέλουμε. Τα πιάνουμε απο το χέρι, ζητάμε ευγενικά την προσοχή τους και τα καθοδηγούμε. Μη φοβηθείτε να πείτε "Σε παρακαλώ". Το παιδί δεν το θεωρεί αδυναμία, το εκτιμά. 
3.  Συναισθηματική νοημοσύνη. Σε προηγούμενο άρθρο μου για τις "Δεξιότητες" είχα αναφερθεί στη συναισθηματική νοημοσύνη, η οποία είναι η ικανότητα του ανθρώπου να αντιλαμβάνεται τη συναισθηματική κατάσταση του συνομιλητή του και να προσαρμόζει την ομιλία, τον τόνο, τα λεγόμενά του βάσει αυτής της συνθήκης. Ακριβώς αυτό πρέπει να κάνει και ο καλός εκπαιδευτικός. Δεν είναι όλες οι μέρες οι ίδιες για κανέναν, όμως δεν μπορούμε να απαιτήσουμε απο τους μαθητές μας να προσαρμόσουν τον παιδικό αυθορμητισμό τους στις δικές μας διαθέσεις. Απεναντίας, μπορούμε εμείς να οργανώσουμε το μάθημά μας με τρόπο τέτοιο που να προσεγγίσει κάθε συναισθηματική κατάσταση. 
4. Ήπιος τόνος. Όλοι έχουμε συναντήσει καθηγητές που πάντοτε ύψωναν τον τόνο τους υπέρ το δέον. Ο σωστός όμως εκπαιδευτικός ακόμα και στις κρίσεις διατηρεί μια ήπια τονικότητα, δεν καταφεύγει σε απότομες αλλαγές, ούτε υψώνει τη φωνή αν δεν υπάρχει πραγματική ανάγκη, πχ να ακουστεί κάπου πιο μακριά. Καλό θα ήταν να διατηρείται μια ομαλή εκφορά λόγου, ούτε πολύ χαμηλή, ώστε να μην μπορεί να επιβληθεί στους μαθητές, ούτε πολύ υψηλή σε σημείο να χάνει την προσοχή των μαθητών. 
5. Επικαιροποίηση της γνώσης. Πολλές φορές ως εκπαιδευτικοί ανατρέχουμε σε παραδείγματα κάπως "καθιερωμένα", τα οποία ανακαλούμε κάθε σχολικό έτος όταν διδάσκουμε μια συγκεκριμένη θεματική ενότητα. Όμως μήπως θα ήταν προτιμότερο να φέρουμε λίγο τα παραδείγματα πιο κοντά στα σημερινά δεδομένα. Ο ενημερωμένος εκπαιδευτικός συσχετίζει ιστορικά γεγονότα με στοιχεία της σύγχρονης ιστορίας ή επικαλείται παραδείγματα απο το πολιτικό προσκήνιο, το εθνικό, το θρησκευτικό αλλά και τον αθλητικό χώρο. Η ανησυχία για αδυναμία κατανόησής τους απο τους μαθητές λόγω ελλιπούς πληροφόρηση καταρρίπτεται καθώς ενημερώνονται πολλές φορές ακόμα και πιο έγκαιρα απο εμάς. 
6. Η προσωπική εμπειρία. Κάτι που ίσως πολλοί εκπαιδευτικοί διστάζουν να αξιοποιήσουν είναι η προσωπική εμπειρία που ενδέχεται να φέρουν για ορισμένες καταστάσεις. Δεν μας "απογυμνώνει" αυτό στα μάτια των μαθητών μας, αντίθετα τους καθηλώνει γιατί μας "εξανθρωπίζει". Ήδη το χάσμα μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή φαντάζει γι΄αυτούς τεράστιο. Ας γεφυρωθεί με μια απόπειρα προσέγγισης των πραγμάτων απο μια πιο προσωπική οπτική γωνία. 

Ασφαλώς υπάρχουν ίσως και αναρίθμητες μέθοδοι για να μετατρέψει ένας εκπαιδευτικός τη διδασκαλία του σε έργο τέχνης. Το βασικότερο συστατικό είναι σίγουρα το προσωπικό στίγμα. Να "αποκαθηλώσει" για λίγο τις τετριμμένες εκπαιδευτικές μεθόδους και να "αγκαλιάσει" αυτές που τον εκφράζουν και που τον συνδέουν με τους μαθητές. Σκοπός μας δεν είναι απλώς να μεταδώσουμε γνώση. Σκοπός μας είναι να την καλλιεργήσουμε και αυτή να ανθίσει στη συνείδηση των μαθητών. Τότε μόνο μπορούμε να πούμε πως η διδασκαλία μας είναι επιτυχημένη.