Ακρόπολη: όσα δεν γνώριζες.

 

ΟΚΤΩ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ

Κάθε ένα απο αυτά σίγουρα θα σε καταπλήξει

Πολύ συχνά στο άκουσμα του όρο « Ακρόπολη» οι περισσότεροι απο εμάς ανατρέχουμε στην εικόνα του Παρθενώνα. Μια εύλογη συνειρμική αλληλουχία, καθώς ο ιερός βράχος και ο εξέχοντας ναός είναι άμεσα συνιφασμένοι μεταξύ τους. Με το παρόν άρθρο θα αποπειραθώ να σου απαριθμήσω τα στοιχεία που ενδεχομένως διαφεύγουν της νόησής σου, οκτώ πληροφορίες που κανένας δε σου έδωσε σε κάποια απο τις επισκέψεις σου στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Βρισκόμαστε στην χρυσή εποχή της Ελλάδας, στην Αθήνα συγκεκριμένα, την ιερή πόλη του ουρανού.  Σε εξέχουσα θέση, δεσπόζει το αριστούργημα της κλασσικής εποχής, που αντιπροσωπεύει το υψηλότερο επίπεδο της ανθρώπινης δημιουργικότητας και δίνει αιώνες το παρόν σε όλες τις ιστορικές στιγμές, ο Παρθενώνας. Για τους ιστορικούς αποτελεί το μοναδικό παράθυρο του χρόνου όπου γεννήθηκαν τα δυτικά πρότυπα της επιστήμης, της τέχνης και του κάλλους, καθώς και μια ριζοσπαστική μορφή διακυβέρνησης, η Δημοκρατία. Ο Παρθενώνας κατασκευάστηκε με απώτερο στόχο την διατήρηση του ελληνικού ιδεώδους ζωντανού στις μνήμες τόσο των ελλήνων όσο και των ελληνόφιλων και την μεταλαμπάδευση τους στις μετέπειτα γενιές. Αυτό λοιπόν, το κατεξοχήν σύμβολο του δυτικού πολιτισμού καθίσταται η φυσική, υλικοτεχνική ενσάρκωση του ελληνικού πνεύματος και όλων όσων πρεσβεύει η ελληνική αρχαιότητα. Ο ιερός ναός αποτελείται από δεκάδες χιλιάδες κομμάτια και ενώ φαίνεται γεωμετρικά ευθυγραμμισμένος, με ανταλλάξιμα υλικά τμήματα, περίπλοκες καμπύλες τον διαφοροποιούν για κλάσματα χιλιοστού. Η ποιότητα και η ακρίβεια της μηχανικής του κατασκευής, καθώς και η απαστράπτουσα μεγαλοπρέπεια του αποτυπώνονται στα τριάντα χρόνια που ήδη έχουν «δαπανηθεί», προκειμένου να συντηρηθεί αυτό το οποίο χρειάστηκε μόλις εννέα χρόνια για να δημιουργηθεί

Ποιά είναι αυτά τα οκτώ στοιχεία που μέχρι τώρα αγνοούσες;

1.       ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Νότια του Ερεχθείου διατηρούνται τα θεμέλια ενός παλιού δωρικού περίπτερου πώρινου ναού του “Urparthenon” που χρονολογείται στα χρόνια των Πεισιστρατηδών. Ανατρέχοντας στις αρχαίες πηγές παρατηρούμε, ότι αυτός ήταν ο «αρχαίος νεώς». Κάποιοι μάλιστα επιστήμονες αναφέρουν ότι αυτός ο νεώς, ο οποίος καταστράφηκε το 480 από τους Πέρσες,  χτίστηκε δυο φορές κατά την διάρκεια του 6ου αιώνα και πως ήταν αφιερωμένος στην Αθηνά Πολιάδα. Ο «Προ-Παρθενώνας» ως Εκατόμπεδος (ονομάστηκε κατά τον τρόπο αυτό γιατί είχε μήκος 100 αττικών ποδιών) κατασκευάστηκε νοτιότερα του «αρχαίου νεώ» και ήταν αφιερωμένος στην Αθηνά Πρόμαχο. Αν αυτό ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τότε αυτός ο ναός πρέπει να βρισκόταν στη θέση που αργότερα χτίστηκε ο Παρθενώνας, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Μερικοί μελετητές επιβεβαιώνουν ότι πριν από τον Προ-Παρθενώνα υπήρξε όντως ένας πώρινος ναός, «λείψανα» του οποίου έχουν αποδοθεί στον παρακείμενο «αρχαίο νεώ» της Αθηνάς. Ο όρος «Εκατόμπεδος» αναφερόταν κυρίως στο σηκό του ναού, στο κεντρικό δηλαδή τμήμα του, όπου ήταν τοποθετημένο το λατρευτικό άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου. Το άγαλμα αυτό, αποτέλεσε την αιτία προκειμένου ο ναός να ονομαστεί «Παρθενών», δηλαδή οίκος της Αθηνάς Παρθένου. Αξιοσημείωτο είναι πως από τον Εκατόμπεδο προέρχεται το σύμπλεγμα Ηρακλή, Τρίτωνα και Τρισώματου δαίμονα, που δεσπόζει επιβλητικό στην κορυφή της σκάλας της εισόδου των Αρχαϊκών στο μουσείο της Ακρόπολης.

2.       Η ΕΠΙΣΗΜΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ

Στις αρχές του 5ου αιώνα χτίστηκε μια μεγάλη κρηπίδα που πιθανολογείται ότι συνδέεται με την κατασκευή του Εκατόμπεδου. Η ανέγερσή του θα πρέπει να είχε προχωρήσει αρκετά μετά τη μάχη του Μαραθώνα μέχρι την καταστροφή του απ΄ τους Πέρσες. Μετά το τέλος των Μηδικών  Πολέμων, ξεκίνησε η κατασκευή του νέου Παρθενώνα. Ο «Κιμώνειος» αυτός Παρθενώνας, όπως ονομάστηκε, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ λόγω του θανάτου του Κίμωνα το 450π. Χ....

Λίγα χρόνια αργότερα, στο πλαίσιο των προγραμματικών δηλώσεων του Περικλή, στις οποίες ενέχεται και η οικοδομική δραστηριοποίηση,  ξεκίνησε η ανοικοδόμηση του Παρθενώνα το 447 π.Χ. Στο ναό αυτό η Αθηνά δε θα λατρευόταν πλέον για την πολεμική της υπόσταση, ως «Πρόμαχος» δηλαδή, αλλά ως «Παρθένος» που χάρισε μια ηθική νίκη στην πόλη. Τον 4ο αιώνα πληροφορούμαστε για πρώτη φορά ότι αυτός ο «Μεγάλος Νεώς» ονομαζόταν και επίσημα Παρθενών

3.       ΙΔΙΑΖΟΥΣΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Το λαμπρότερο αυτό μνημείο της Αθηναϊκής πολιτείας θεωρείται το απαύγασμα του δωρικού ρυθμού. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 448/7 π.Χ. ενώ ο γλυπτός διάκοσμος περατώθηκε το 433/2 π.Χ. Σύμφωνα με τις πηγές, οι αρχιτέκτονες που συνεργάστηκαν ήταν ο Ικτίνος, ο Καλλικράτης και πιθανόν ο Φειδίας, που είχε αναλάβει τον γλυπτό διάκοσμο. Είναι ένας από τους λίγους ολομάρμαρους ελληνικούς ναούς και ο μόνος δωρικός με ανάγλυφες όλες του τις μετόπες. Πολλά τμήματα του γλυπτού διακόσμου, του επιστυλίου και των φατνωμάτων της οροφής έφεραν γραπτό διάκοσμο με κόκκινο, μπλε και χρυσό χρώμα. Ο γλυπτός διάκοσμος ολοκληρώθηκε το 432 π.Χ. Ο Παρθενώνας, λοιπόν, καθίσταται το απότοκο της ζεύξης σημαντικών αρχιτεκτόνων, αρχιτεκτονικών πρακτικών και γλυπτών στα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα. Ήταν κατασκευασμένος από λευκό πεντελικό μάρμαρο, με θεμελίωση από πωρόλιθο και ξύλινη οροφή με μαρμάρινη στέγη. Η εποχή της κατασκευής του συμπίπτει με τα φιλόδοξα ιμπεριαλιστικά σχέδια της Αθήνας και της πολιτικής κύρους που ακολούθησε έναντι των συμμάχων της κατά την περίοδο της αθηναϊκής ηγεμονίας.

4.       Η ΠΡΩΤΗ ΒΕΒΗΛΩΣΗ

Ο Παρθενώνας παρέμεινε άθικτος έως και τους Μακεδονικούς χρόνους. Μάλιστα, μετά την μάχη στον Γρανικό ποταμό, 334π.Χ, στον Παρθενώνα αναρτήθηκαν ως τρόπαια χρυσές ασπίδες, λάφυρα της νίκης του Αλέξανδρου έναντι των Περσών, από τις οποίες διασώζονται οι ορθογώνιες οπές. Οι πρώτες καταστροφές έγιναν επί Λάχαρη, τον οποίο όρισε τύραννο των Αθηνών ο Κάσσανδρος, σύμφωνα με την αφήγηση του Παυσανία. Αυτός απέσπασε τις ασπίδες από τον Παρθενώνα, το χρυσάφι και τα κοσμήματα από το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς.

5.       Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

Στους Βυζαντινούς χρόνους δεν υπέστη φθορές, παρά την επιβολή των σκληροπυρηνικών διαταγμάτων του Θεοδόσιου Β’, ενώ την ίδια περίοδο,  πραγματώθηκε η πρώτη μετατροπή του σε χριστιανική εκκλησία της Αγίας Σοφίας, τα εγκαίνια της οποίας έλαβαν χώρα  επί αυτοκρατορίας Ιουστινιανού. Το 1018 ο βυζαντινός αυτοκράτορας Βασίλειος Β΄ ο Βουλγαροκτόνος προσκήνησε στον Παρθενώνα. Στον πρόναο, προστέθηκε η αψίδα του ιερού. Από αυτές τις μετατροπές, το 1877,  δεν είχαν μείνει παρά ψήγματα  τοιχογραφιών και λιγοστά επιγραφικά χαράγματα στους τοίχους και τους κίονες.

6.       Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΤΖΑΜΙ

Επί Τουρκοκρατίας, η Ακρόπολη πέρασε στα χέρια των Τούρκων το 1458, οπότε και την επισκέφθηκε ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής. Άξιο αναφοράς είναι πως έχει προηγηθεί η άλωση της Κωνσταντινούπολης, το 1453, του προπυργίου της θρησκευτικότητας και ιστορικότητας της ελληνικής χριστιανοσύνης. Ο ιερός βράχος  μετονομάστηκε σε Ατίνα Καλεσί, δηλαδή φρούριο των Αθηνών. Από τον 17ο αιώνα ο Παρθενώνας αποτελεί πλέον τζαμί και έχει μιναρέ, το οποίο καταστράφηκε το 1687. Το τζαμί, ωστόσο δεν πληρούσε τις προδιαγραφές της ισλαμικής θρησκείας γι΄ αυτό άλλωστε, δεν έγινε ποτέ λατρευτικό τέμενος των Μωαμεθανών.

7.       Η ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ

Στα μαθηματικά και την τέχνη, δύο ποσότητες έχουν αναλογία χρυσής τομής αν ο λόγος του αθροίσματος τους προς τη μεγαλύτερη ποσότητα είναι ίσος με το λόγο της μεγαλύτερης ποσότητας προς τη μικρότερη. Απλούστερα, όταν σε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο, ο λόγος του μήκους προς το πλάτος ισούται με 1,61 – κατά προσέγγιση- τότε θεωρείται ευχάριστα αντικατοπτρίσιμο στο μάτι. Η αναλογία αυτή ονομάστηκε χρυσή τομή, απο τους έλληνες. Στον κόσμο των μαθηματικών η γνωστή τιμή αυτή εγγράφηκε με το ελληνικό γράμμα «φ», απο το αρχικό του ονόματος του γλύπτη Φειδία, χαρακτηριστική τεχνική του οποίου ήταν η κατασκευή γλυπτών βάσει της αριθμητικής τιμής της χρυσής τομής. Οι εξωτερικές διαστάσεις του ναού του Παρθενώνω αποτελούν ένα μαθηματικά τέλειο χρυσό ορθογώνιο και πιστεύεται οτι κτίστηκε με την απόλυτη ακρίβεια της μαθηματικής αναλογίας της ιερής γεωμετρίας.

8.       Micromeria acropolitana

Πρόκειται για ένα φυτό της συνομοταξίας των αγγειοσπερμάτων και της ομοταξίας των δικοτυλυδίνων. Ανήκει στην τάξη των λαμιωδών, στην οικογένεια των χειλανθών, του γένους μικρομερούς και του είδους της acropolitana, για τον λόγο ότι φυτρώνει αποκλειστικά και μόνο στο βραχώδη λόφο της Ακρόπολης. Με ύψος 5 έως 20 εκατοστά, με ανατολικό προσανατολισμό -για να «βλέπει» ήλιο- και σε ύψος 156 μέτρα, ανθίζει από Μάιο έως Ιούνιο με μικρά ροζ άνθη. Η πρώτη ιστορική αναφορά στη Micromeria acropolitana σημειώνεται από τον Αυστριακό βοτανολόγο Halacsy το 1908.

 

Σύμφωνα με το Κέντρο για την παγκόσμια Κληρονομιά της ΟΥΝΕΣΚΟ, ο Παρθενώνας ως τμήμα του ευρύτερου μνημειακού συμπλέγματος έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο των μνημείων της παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς από τις 11 Σεπτεμβρίου 1987. Ωστόσο, δεν είναι η τυπική προσθήκη σε έναν κατάλογο εκείνη που κάνει τον Παρθενώνα τμήμα αυτής της παγκοσμιότητας. Ως υλικό εγχείρημα είναι η πλέον αξιόπιστη μαρτυρία ενός προηγμένου τεχνολογικά και αισθητικά πολιτισμού, που έχει επηρεάσει σημαντικά την ανάπτυξη του σύγχρονου αποκαλούμενου «δυτικού» κόσμου.